De biografie van een ambtsketen: de keten van de sultan van Ternate

Niet alleen mensen, maar ook objecten hebben een biografie. In dit artikel staat centraal de levensloop van een ambtsketen van de sultan van Ternate, afkomstig uit de collectie van het Rijksmuseum en sinds 2013 ‘op zaal’ te bewonderen. De verschillende betekenissen die tijdens het ‘leven’ van de keten door verschillende groepen mensen aan het voorwerp zijn toegeschreven, bieden een venster op de koloniale en postkoloniale geschiedenis en de manier waarop daar mee omgegaan werd en wordt. Uiteindelijk blijkt dat in Nederland na de Tweede Wereldoorlog de keten vooral begrepen werd vanuit een Nederlands-nationaal perspectief op de geschiedenis. De (post)koloniale geschiedenis is sindsdien naar de achtergrond verdwenen en bijna altijd benaderd vanuit een Westers perspectief.

Advertenties

Maand van de Geschiedenis 2018: Opstand en koloniaal Indonesië

De Maand van de Geschiedenis besteedt ook aandacht aan ‘opstand’ in voormalig Nederlands-Indië. Op het eerste gezicht en onbewust geeft het geheel aan diverse bijdragen aan de Maand de impressie van versnipperde koloniale opstanden, terwijl onlangs juist is aangetoond dat er in het geval van koloniaal Indonesië sprake was van eeuwenlang structurele oorlog. Dit is echter een beeld van het koloniale verleden dat in Nederland maar moeilijk bekijft.

Gesnelde schedels, een geweer en kompas: Georg Müller en een groep Dayaks

Het leven van de uit Mainz afkomstige en in de Nederlandse kolonie gestorven Georg Müller en de aan hem toegeschreven objecten laten ons zien hoe de geschiedenissen van de diverse Europese staten met elkaar en de diverse koloniën waren verbonden. De betekenissen van die voorwerpen geven bovendien inzicht in de werking van het kolonialisme: machtsoverheersing gebaseerd op raciaal-culturele ideeën over beschaving versus primitiviteit, superioriteit versus inferioriteit.

De materiële erfenis van de Lombokexpeditie

Steeds meer musea beginnen kritisch naar de herkomst van hun eigen, koloniale, collecties te kijken. Sinds de teruggave van voormalige koloniale collecties internationaal op de agenda werd gezet, zijn velen van mening geweest dat zich weinig tot geen koloniale roofbuit zou bevinden in Nederlandse musea. Ik denk echter dat we ons nog niet ten volle realiseren hoezeer alomtegenwoordig deze koloniale ‘last’ juist is – niet alleen in etnografische, maar zelfs in kunst- en cultuurhistorische musea als bijvoorbeeld het Rijksmuseum. Aan de hand van roofbuit uit de Lombokexpeditie van 1894 probeer ik dat hier aan te tonen.

Een Nederlands bobsleeteam met een koloniaal tintje

Tegenwoordig wordt er nog steeds een beetje lacherig gedaan over landen die geen koude winters kennen, maar die wel besluiten deel te nemen aan de Winterspelen. Het eerste Nederlandse bobsleeteam was echter niet minder exotisch of onervaren: het was een tamelijk onervaren groepje mannen waarbij de Nederlands koloniale en dus tropische achtergrond van twee van hen niet geholpen zal hebben.

De verschillende gezichten van Indonesië: recensie ‘Ancestors & Rituals’ & ‘Power and other things. Indonesia & Art 1835 – now’

Op de valreep bezocht ik afgelopen week in BOZAR in Brussel twee bijzondere tentoonstellingen die Indonesië en haar geschiedenis en cultuur tot onderwerp hebben. Beide komen voort uit het Europalia Arts Festival dat elke twee jaar wordt gehouden en dit jaar Indonesië als gastland heeft. De twee tentoonstellingen roepen bij bezoekers twee diametraal tegenovergestelde beelden van Indonesië op. In de ene tentoonstelling loop je naar buiten met het idee van een land met een fascinerende en rijke, maar statische, overwegend tribale, cultuur en bij de ander overheerst het beeld van een modern land met een complexe geschiedenis die nog steeds actueel is in de kunst en cultuur.

Banda en de Heren van de Thee: het beperkte zicht op complexe geschiedenissen

Een oud-collega vertelde me tijdens de kerstborrel dat hij dit voorjaar voor het eerst naar Indonesië zou gaan. De plekken die tijdens deze reis worden aangedaan, worden veelal vanuit een Nederlands nationaal perspectief belicht waarbij vooral de ondernemingslust van de VOC, tempo doeloe-nostalgie en de afschuwelijke Nederlandse ervaringen uit de Tweede Wereldoorlog centraal staan. In Indonesië, zoals op de Banda-archipel, roepen dezelfde plekken andere herinneringen op en hebben zij een geheel andere betekenis. Oog voor de andere betekenissen van dergelijke plekken van herinneringen en dus een groter perspectief op de geschiedenis zou kunnen leiden tot een groter begrip van de gehele, complexe, geschiedenis.

Raden Saleh in Singapore: recensie tentoonstelling ‘Between Worlds: Raden Saleh and Juan Luna’

Van 16 november 2017 tot en met 11 maart 2018 is er in de National Gallery in Singapore een dubbeltentoonstelling over het werk van Raden Saleh en Juan Luna. Er wordt ruimschoots aandacht besteed aan hun kunsthistorische ontwikkeling, maar ook aan hun rol in de onafhankelijkheidsbeweging van beide koloniën (Nederlands-Indië en Filipijnen). Op deze manier wordt Raden Saleh in Europa, en dan met name in Nederland, nauwelijks benaderd.