Gesnelde schedels, een geweer en kompas: Georg Müller en een groep Dayaks

Midden in het tropisch regenwoud van Kalimantan was ergens begin 1848 geoloog en natuurkenner Carl Schwaner (1817-1851) in stevige onderhandelingen geraakt met een, nu helaas anonieme groep, Dayaks. Schwaner wilde heel graag een gesneld hoofd, dat zij in hun midden koesterden, kopen en bood daarvoor flink geld.[1] Lees verder

Advertenties

De materiële erfenis van de Lombokexpeditie

Nederlands-Indië en zijn materiële erfenis blijven onderwerp van discussie (en ja, ik doe daar ook aan mee door dit blog). Het koloniale verleden lijkt daarbij steeds kritischer beschouwd te worden en niet alleen door volkenkundige musea. Ook kunst- en cultuurhistorische instellingen als het Rijksmuseum beginnen voorzichtig kritisch naar hun eigen collecties te kijken. Dat lijkt mij terecht: eerder betoogde ik al, aan de hand van de diamant van de sultan van Banjarmasin, hoezeer de verwerving van objecten en de presentatie daarvan geworteld zijn in koloniaal denken en handelen en hoezeer dat nog steeds, tot een zekere hoogte, onderdeel is van de manier waarop Nederland omgaat met het koloniaal verleden en de materiële erfenis daarvan. Het is mooi dat het Rijksmuseum nu niet alleen kritisch reflecteert op haar collecties, maar zich ook rekenschap geeft van de manier waarop zij haar objecten presenteren en daarmee interpreteren: onlangs is het tekstbordje bij de diamant aangepast.

Toch geloof ik dat we ons nog niet ten volle realiseren hoezeer alomtegenwoordig deze koloniale ‘last’ is – zelfs in kunst- en cultuurhistorische musea als bijvoorbeeld het Rijksmuseum. Lees verder

Een Nederlands bobsleeteam met een koloniaal tintje

Ik ben onderzoeksmateriaal kwijt en zit met groeiende frustratie door mijn mappen op mijn computer te scrollen. Als gevolg daarvan kwam ik onderstaande foto van het eerste Nederlandse bobsleeteam weer tegen. Hier zijn vijf van de zeven Nederlandse deelnemers aan de tweede Olympische Winterspelen in 1928 in Sankt Moritz afgebeeld. Het zijn de vijf Nederlandse bobsleeërs (ja, toen telde een bob nog vijf personen): piloot Curt van de Sandt (1885-1930), Henri Dekking (1892-1967), Paul Delprat (1882-1956), J.H.P.F. Menten (1873-1964) en jhr. Edwin Texeira de Mattos (1898-1976).  De overige twee deelnemers waren schaatsers. Lees verder

Zwelgen in een mythisch verleden: de VOC en haar mentaliteit

De VOC en VOC-mentaliteit staan nog steeds voor dé Nederlandse identiteit. Dergelijke negentiende-eeuwse mythes zijn historisch incorrect en gebruik daarvan werkt politiserend.

Op een koude, winderige herfstdag stond ik ooit eens op de replica van het VOC-schip ‘Batavia’ in Lelystad en hoorde de verhalen over dappere zeelui die in dienst van een groep slimme ondernemers naar ‘de Oost’ voeren en onderweg de meest spannende avonturen beleefden. Ik kon me er maar weinig bij voorstellen. Dat lag niet alleen aan het feit dat ik kort daarvoor ongenadig zeeziek was geweest op een nog minder groot schip, maar ook omdat mijn beeld van de VOC een ander is. Namelijk een waarin geweld, verovering en onderdrukking, relatieve rijkdom, en diverse nationaliteiten in plaats van enkel het ‘Nederlandse volk’ (een anachronisme bovendien) de hoofdrol spelen. Lees meer…

Gepubliceerd op Over de Muur op 14 september 2017.

De verschillende gezichten van Indonesië: recensie ‘Ancestors & Rituals’ & ‘Power and other things. Indonesia & Art 1835 – now’

Europalia 2017-20184 | 1 | 2018

Recensie ‘Power and other things. Indonesia & Art 1835 – now’ (nog te zien tot 21 januari 2018) en ‘Ancestors & Rituals’ (nog te zien tot 14 januari 2018) in BOZAR / Paleis voor Schone Kunsten, Brussel

Op de valreep bezocht ik afgelopen week in BOZAR in Brussel twee bijzondere tentoonstellingen die Indonesië en haar geschiedenis en cultuur tot onderwerp hebben. Beide komen voort uit het Europalia Arts Festival dat elke twee jaar wordt gehouden en dit jaar Indonesië als gastland heeft. De twee tentoonstellingen roepen bij bezoekers twee diametraal tegenovergestelde beelden van Indonesië op. In de ene tentoonstelling loop je naar buiten met het idee van een land met een fascinerende en rijke, maar statische, overwegend tribale, cultuur en bij de ander overheerst het beeld van een modern land met een complexe geschiedenis die nog steeds actueel is in de kunst en cultuur. Lees verder

Banda en de Heren van de Thee: het beperkte zicht op complexe geschiedenissen

30 | 12 | 2017

Een oud-collega vertelde me tijdens de kerstborrel dat hij dit voorjaar met het Historisch Nieuwsblad voor het eerst naar Indonesië zou gaan. Tijdens de reis zouden volgens hem deskundigen de deelnemers bijpraten over de koloniale geschiedenis en de plekken die ze bezochten. Net zelf uit Indonesië gekomen, raakte ik nieuwsgierig en zocht ik op waar de reis heen gaat: naar de ruïne van het VOC-fort in Banten, de restanten van het erfgoed van de VOC in Jakarta, de botanische tuin in Bogor en een plantage in de Preanger (’s avonds wordt natuurlijk in de tropennacht Hella Haasse’s Heren van de thee besproken). Ook het ereveld Kalibanteng in Semarang wordt aangedaan, evenals sultansstad Yogyakarta en tot slot Surabaya. Lees verder

Raden Saleh in Singapore: recensie tentoonstelling ‘Between Worlds: Raden Saleh and Juan Luna’

27 | 11 | 2017

Raden Saleh in Singapore: recensie tentoonstelling ‘Between Worlds: Raden Saleh and Juan Luna’ – nog t/m 11 maart 2018 in de National Gallery in Singapore

Zo vaak gebeurt het niet: de Javaanse kunstenaar Raden Saleh (1811-1880), die Europees opgeleid was en in westerse stijl schilderde, als onderwerp van een kunsthistorische tentoonstelling met een historisch verhaal. In Nederland zijn het vooral puur cultuurhistorische tentoonstellingen over Nederlands-Indië die zijn schilderijen etaleren. Weliswaar hangt Raden Saleh in het Rijksmuseum, maar daar is zijn werk onderdeel van het cultuurhistorische ‘uitstapje’ naar de geschiedenis van ‘Nederland overzee’. Zo ontstijgt hij het etiket van ‘unieke Javaan in een Europese context’ maar zelden. Soms neigt de manier waarop hij wordt gepresenteerd zelfs naar het aanschouwen van een rariteit. En als zijn werk opgenomen wordt in een Nederlandse tentoonstelling waarin zowel Raden Salehs kunsthistorische als historische belang wordt uitgelicht, zoals dat gebeurde in 2009 in ‘Beyond the Dutch’ (Centraal Museum, Utrecht), dan maakt zijn werk deel uit van een groter geheel van werk van andere kunstenaars. Lees verder