‘Coen hoort bij Hoorn’. Emoties rond een omstreden standbeeld

Gemma Blok en ik doken voor de Maand van de Geschiedenis (2020) nog eenmaal in de discussie rondom het standbeeld van J.P. Coen in Hoorn.
Wij menen dat dat debat gevoed wordt door meer dan enkel emoties verbonden aan de omgang met koloniaal erfgoed. Onder de oppervlakte speelt veel meer mee.

75 jaar Indonesische onafhankelijkheid: ‘tegenbeelden’ op de geschiedenis in Nederland

De onafhankelijkheid van Indonesië, in 2020 75 jaar geleden, is in Nederland lang vanuit Nederlands perspectief, vanuit Nederlandse bronnen en verhalen, met Nederlandse belangen en emoties, bekeken. Dat is begrijpelijk, maar levert een beperkt, versmald zicht op de geschiedenis op. Tekeningen en aquarellen gemaakt door Indonesiërs voorzien Nederland van ‘tegenbeelden’ op de dominante Nederlandse beelden van deze strijd.

Hoe een Javaanse dolk de worsteling van Nederland met zijn koloniaal verleden illustreert

Begin maart 2020 verschenen jubelende persberichten. De dolk, kris, van een beroemde Javaanse verzetsheld was in Leiden gevonden en teruggeven aan Indonesië. Hoewel de koppen en inhoud van de artikelen neutraal en weinig politiek leken te zijn, waren ze dat niet. De artikelen over de Javaanse kris, zijn decennialange ‘verdwijning’ en recente teruggave zijn illustratief voor de algehele moeizame, door politiek en nostalgie gedomineerde omgang van Nederland met zijn koloniaal verleden.

De ‘andere’ stem? Recensie ‘Depok: de droom van Cornelis Chastelein’, Westfries Museum Hoorn – nog tot en met 6 oktober 2019

Afgelopen zaterdag opende de tentoonstelling ‘Depok: de droom van Cornelis Chastelein’ in het Westfries Museum in Hoorn. Deze tentoonstelling is onderdeel van het nieuwe beleid van het museum om de geschiedenis vanuit meer perspectieven te belichten en meerstemmigheid als leidraad te nemen. In deze tentoonstelling is wel degelijk een ander dan enkel een Europese stem te horen, maar die stem klinkt nog wel heel zacht en voorzichtig. Om het museum te dekoloniseren is meer nodig.

Fotoalbums en gastenboeken: Indonesisch erfgoed in het Nederlands Nationaal Archief

In de periode 1945-1949 zijn door Nederlandse militairen talloze documenten, ook zeer persoonlijke als fotoalbums en gastenboeken, in Indonesië in beslag genomen. Deze documenten bevinden zich nog steeds in het Nederlandse Nationaal Archief in Den Haag. Nu het debat over de restitutie van voorwerpen, verworven in voormalige koloniën, en de dekolonisatie van instellingen steeds intensiever en ook breder, zoals binnen archiefinstellingen, gevoerd wordt, zou het goed zijn de discussie uit te breiden naar de verschillende documenten die zich nog steeds in Nederland bevinden. Wiens erfgoed vertegenwoordigen deze voorwerpen, wiens herinneringen, en zijn deze documenten niet beter elders op hun plaats?

De verschillende gezichten van Indonesië: recensie ‘Ancestors & Rituals’ & ‘Power and other things. Indonesia & Art 1835 – now’

Op de valreep bezocht ik afgelopen week in BOZAR in Brussel twee bijzondere tentoonstellingen die Indonesië en haar geschiedenis en cultuur tot onderwerp hebben. Beide komen voort uit het Europalia Arts Festival dat elke twee jaar wordt gehouden en dit jaar Indonesië als gastland heeft. De twee tentoonstellingen roepen bij bezoekers twee diametraal tegenovergestelde beelden van Indonesië op. In de ene tentoonstelling loop je naar buiten met het idee van een land met een fascinerende en rijke, maar statische, overwegend tribale, cultuur en bij de ander overheerst het beeld van een modern land met een complexe geschiedenis die nog steeds actueel is in de kunst en cultuur.

Een ‘lelijk vuil ding’: een diamant in het Rijksmuseum en de doorwerking van koloniaal denken

Eén van de objecten die centraal staat in het onderzoek van het Rijksmuseum naar de herkomst van verschillende voorwerpen is de diamant van de sultan van Banjarmasin. De betekenissen die aan deze diamant zijn toegeschreven, laten zien hoe koloniale denkbeelden en identiteiten tot op heden nog steeds doorwerken. Een kritische reflectie daarop is noodzakelijk, ook als het gaat om de vraag of de diamant rechtmatig is verworven of niet.

Coen en de onproblematische vanzelfsprekendheid van het koloniale verleden in Nederland

De donkere kanten van het Nederlandse koloniale verleden worden, zelfs als men er dagelijks mee geconfronteerd wordt in de publieke ruimte, niet of nauwelijks herinnerd. Op de vraag van De Volkskrant of dergelijke geschiedenissen, zoals het slavernijverleden, onderwezen moeten worden in het onderwijs, wordt door sommigen nog steeds heel terughoudend gereageerd. Dit komt omdat het koloniaal verleden niet herkend en erkend wordt als onderdeel van het Nederlands nationale verleden en daarmee van de collectieve identiteit, terwijl dat feitelijk wel zo is. Onderwijs kan juist daarin verandering brengen.