Maand van de Geschiedenis 2018: Opstand en koloniaal Indonesië

De Maand van de Geschiedenis besteedt ook aandacht aan ‘opstand’ in voormalig Nederlands-Indië. Op het eerste gezicht en onbewust geeft het geheel aan diverse bijdragen aan de Maand de impressie van versnipperde koloniale opstanden, terwijl onlangs juist is aangetoond dat er in het geval van koloniaal Indonesië sprake was van eeuwenlang structurele oorlog. Dit is echter een beeld van het koloniale verleden dat in Nederland maar moeilijk bekijft.

Advertenties

De verschillende gezichten van Indonesië: recensie ‘Ancestors & Rituals’ & ‘Power and other things. Indonesia & Art 1835 – now’

Op de valreep bezocht ik afgelopen week in BOZAR in Brussel twee bijzondere tentoonstellingen die Indonesië en haar geschiedenis en cultuur tot onderwerp hebben. Beide komen voort uit het Europalia Arts Festival dat elke twee jaar wordt gehouden en dit jaar Indonesië als gastland heeft. De twee tentoonstellingen roepen bij bezoekers twee diametraal tegenovergestelde beelden van Indonesië op. In de ene tentoonstelling loop je naar buiten met het idee van een land met een fascinerende en rijke, maar statische, overwegend tribale, cultuur en bij de ander overheerst het beeld van een modern land met een complexe geschiedenis die nog steeds actueel is in de kunst en cultuur.

Recensie tentoonstelling ‘Sporen van Smaragd’ – Spoorwegmuseum, Utrecht

Het Spoorwegmuseum in Utrecht, waar vooral ‘beleving’ en ‘ervaring’ hoog in het vaandel staan, creëert ook inhoudelijke tentoonstellingen, zoals ‘Sporen van Smaragd’, over 150 jaar in de voormalige kolonie Nederlands-Indië. Deze tentoonstelling (nog t/m 10 november 2017) is weliswaar slim ingericht en lijkt een kritische blik te ambiëren, maar wil teveel vertellen en blijft toch hangen in een te koloniaal en Neerlandocentrisch perspectief.

De Vrede van Breda en de zwarte, Molukse, bladzijden uit de geschiedenis

Dit jaar (2017) is het 350 jaar geleden dat de Vrede van Breda (1667) werd getekend. Deze gebeurtenis wordt niet direct geassocieerd met de minder fraaie kanten van het koloniaal verleden die betrekking hebben op dit verdrag, namelijk de slavenhandel in de West en de gebeurtenissen in de Banda-archipel. Aan de hand van een schilderij dat een gezicht op Banda biedt, een kruidnagelscheepje en een tekening van een slavin bespreek ik de zwarte bladzijden uit de Nederlandse koloniale geschiedenis in de Molukken. Voorts pleit ik ervoor dat deze kant van de geschiedenis nu eens goed belicht gaat worden.

Over kannibalen en de Efteling

Een groep die zich ‘Stop Oppressive Stereotypes’ noemt beschuldigde begin juli 2016 Nederlands meest geliefde pretpark de Efteling ervan racistisch te stereotyperen door middel van attracties als Monsieur Cannibale en Carnaval Festival. Hoewel de meeste reacties die deze brief opwekt, lijken te suggereren dat bepaalde groepen in de Nederlandse samenleving weer iets nieuws gevonden hebben om over te ‘zeuren’, is niets minder waar.
Zoals onlangs emeritus hoogleraar Wekker stelde, is racistisch denken onderdeel van het Nederlands culturele archief, maar strookt niet met het beeld dat de Nederlandse natie van zichzelf heeft. Hierdoor komt het dat racisme en ook koloniaal geweld, zoals Paul Bijl dat enkele jaren geleden stelde, niet herkend worden en mensen de woorden niet kunnen vinden hierover te spreken.